37 - Unit Test

เป้าหมายของบท

บทนี้จะเริ่มเขียน unit test ให้ service logic สำคัญ เช่น register และ login

หลังจบบทนี้ผู้อ่านควรเข้าใจ:

• unit test ต่างจาก integration test อย่างไร
• ใช้ JUnit 5 และ Mockito อย่างไร
• pattern Arrange, Act, Assert คืออะไร
• mock repository/password encoder/JWT service อย่างไร
• test success และ error case อย่างไร

Unit test คืออะไร

Unit test คือการทดสอบ logic หน่วยเล็ก โดยไม่เปิด Spring context ทั้งระบบ

เหมาะกับ:

• service method
• mapper method
• validation logic ที่ไม่ต้องพึ่ง framework
• business rule

ข้อดี:

• เร็ว
• pinpoint bug ง่าย
• ไม่ต้องต่อ database จริง

Dependency สำหรับ test

สำหรับ Spring Boot 4 ในโปรเจกต์นี้ dependency test จะถูกแยกตาม starter ที่ใช้ เช่น:

testImplementation 'org.springframework.boot:spring-boot-starter-webmvc-test'
testImplementation 'org.springframework.boot:spring-boot-starter-validation-test'
testImplementation 'org.springframework.boot:spring-boot-starter-data-jpa-test'
testRuntimeOnly 'org.junit.platform:junit-platform-launcher'

ชุด test starter เหล่านี้มี JUnit 5 และเครื่องมือทดสอบของ Spring Boot มาให้ ส่วน Mockito สามารถใช้ผ่าน dependency test ของ Spring Boot ได้ตามตัวอย่างในบทนี้

สร้าง AuthServiceTest

สร้างไฟล์:

src/test/java/com/example/backendapi/service/AuthServiceTest.java

package com.example.backendapi.service;

import static org.junit.jupiter.api.Assertions.assertEquals;
import static org.junit.jupiter.api.Assertions.assertThrows;
import static org.mockito.ArgumentMatchers.any;
import static org.mockito.Mockito.when;

import com.example.backendapi.dto.LoginRequest;
import com.example.backendapi.dto.RegisterRequest;
import com.example.backendapi.exception.DuplicateUserException;
import com.example.backendapi.model.User;
import com.example.backendapi.repository.UserRepository;
import java.util.Optional;
import org.junit.jupiter.api.Test;
import org.junit.jupiter.api.extension.ExtendWith;
import org.mockito.InjectMocks;
import org.mockito.Mock;
import org.mockito.junit.jupiter.MockitoExtension;
import org.springframework.security.authentication.BadCredentialsException;
import org.springframework.security.crypto.password.PasswordEncoder;

@ExtendWith(MockitoExtension.class)
class AuthServiceTest {

    @Mock
    UserRepository userRepository;

    @Mock
    PasswordEncoder passwordEncoder;

    @Mock
    JwtService jwtService;

    @InjectMocks
    AuthService authService;

    @Test
    void register_shouldThrow_whenEmailAlreadyExists() {
        RegisterRequest request = new RegisterRequest(
                "john",
                "john@example.com",
                "password123"
        );

        when(userRepository.existsByEmail("john@example.com")).thenReturn(true);

        assertThrows(DuplicateUserException.class, () -> authService.register(request));
    }

    @Test
    void login_shouldReturnToken_whenPasswordMatches() {
        User user = new User();
        user.setId(1L);
        user.setUsername("john");
        user.setEmail("john@example.com");
        user.setPassword("hashed-password");

        when(userRepository.findByEmail("john@example.com")).thenReturn(Optional.of(user));
        when(passwordEncoder.matches("password123", "hashed-password")).thenReturn(true);
        when(jwtService.generateToken(user)).thenReturn("jwt-token");

        var response = authService.login(new LoginRequest("john@example.com", "password123"));

        assertEquals("jwt-token", response.token());
    }

    @Test
    void login_shouldThrow_whenPasswordDoesNotMatch() {
        User user = new User();
        user.setEmail("john@example.com");
        user.setPassword("hashed-password");

        when(userRepository.findByEmail("john@example.com")).thenReturn(Optional.of(user));
        when(passwordEncoder.matches("wrong", "hashed-password")).thenReturn(false);

        assertThrows(BadCredentialsException.class,
                () -> authService.login(new LoginRequest("john@example.com", "wrong")));
    }
}

Arrange, Act, Assert

โครงสร้าง test ที่อ่านง่าย:

Arrange: เตรียม input/mock
Act    : เรียก method ที่ต้องการทดสอบ
Assert : ตรวจผลลัพธ์

ถ้า test อ่านยาก ให้แยกเป็น 3 ช่วงนี้ก่อน

Test อะไรบ้าง

ควรเริ่มจาก case สำคัญ:

• register สำเร็จ
• username ซ้ำ
• email ซ้ำ
• login สำเร็จ
• login email ไม่มี
• login password ผิด
• admin เปลี่ยน status ตัวเองเป็น INACTIVE ต้อง error

แบบฝึกหัดท้ายบท

1. เขียน test register success
2. เขียน test username ซ้ำ
3. เขียน test email ซ้ำ
4. เขียน test login password ผิด
5. เขียน test admin disable ตัวเองแล้วต้อง error