บันไดโครงสร้าง (Structural Stairs)

[!IMPORTANT] ลำดับการทำงานของบทนี้

1. สร้างบันไดช่วง F1-F2 ให้ geometry ถูกก่อน
2. เจาะช่องบันได (shaft opening) ให้ครบ
3. ใส่เหล็กเฉพาะบันไดต้นแบบ F1-F2
4. ค่อยทำ Multistory Stairs
5. สุดท้ายจึง copy เหล็กขึ้นชั้นอื่น

ถ้าสลับลำดับ โดยเฉพาะทำ multistory ก่อนแล้วคาดหวังว่า rebar จะตามขึ้นไปเอง มักหลงและแก้งานยาก

1. การสร้างบันไดคอนกรีต (Monolithic Stairs)

ใน workshop นี้ เราจะใช้บันไดคอนกรีตหล่อในที่ (Monolithic Stairs) เป็นตัวอย่างสำหรับสร้างบันไดหนีไฟจากชั้น F1 ขึ้นไป F2

ขั้นตอนการสร้าง:

1. เปิดแปลน F1 ในมุมมองแปลนที่ใช้ทำงานจริงของโปรเจกต์นี้ โดยแนะนำให้ใช้ Structural Plans
   • ถ้าในไฟล์ของคุณมีทั้ง Floor Plans และ Structural Plans ให้เลือก view ที่ visibility ของโครงสร้างอ่านง่ายและสอดคล้องกับบทก่อนหน้า
2. ไปที่แถบ Architecture เลือกคำสั่ง Stair (หรือพิมพ์ Stair ในช่อง Search)
   • หมายเหตุ: บันไดอยู่ในหมวด Architecture ถึงแม้จะเป็นฉบับโครงสร้างก็ตาม
3. ในช่อง Properties (ซ้ายมือ):
   • เลือก Type เป็น Monolithic Stair
   • Base Level: F1
   • Top Level: F2
   • โปรแกรมจะคำนวณ Desired Number of Risers (จำนวนขั้น) ให้อัตโนมัติ (เช่น 17 ขั้น สำหรับความสูงชั้น 3,000 มม.)
4. บนแถบ Ribbon ให้แน่ใจว่าเลือกปุ่ม Straight (บันไดทางตรง) และ Run Center

[!NOTE] Revit คำนวณบันไดอย่างไร? เมื่อคุณป้อน Base Level (F1) และ Top Level (F2) โปรแกรมจะรู้ว่าความสูงระหว่างชั้นคือ 3,000 มม. แล้วหาจำนวนขั้นที่เหมาะสมให้อัตโนมัติ

ค่าที่ Revit คำนวณให้:

ค่า	ตัวเลข
ความสูงชั้น F1→F2	3,000 mm
Desired Number of Risers	17 ขั้น
Actual Riser Height (R)	176.5 mm
Actual Tread Depth (T)	280.0 mm

ตรวจสอบมาตรฐานบันไดหนีไฟ (กฎกระทรวง):

• ✅ Riser ≤ 200 mm → 176.5 ✓
• ✅ Tread ≥ 250 mm → 280 ✓
• ✅ สูตรการยศาสตร์ 2R + T ≈ 600–650 mm → 2(176.5) + 280 = 633 mm (อยู่ในเกณฑ์เดินสบาย)

[!IMPORTANT] ตารางนี้เป็นเพียง checkpoint สำหรับ workshop เพื่อเช็กสัดส่วนบันไดเบื้องต้น ไม่ใช่การยืนยัน code compliance แบบครบถ้วน หากนำไปใช้กับงานจริง ต้องตรวจข้อกำหนดอาคาร, fire egress, headroom, ความกว้าง, handrail และข้อกำหนดท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม

5. เริ่มวาด:
   • คลิกจุดแรกเพื่อเริ่มวาดบันไดล่างสุด
   • ลากเมาส์ไปข้างหน้า สังเกตตัวอักษรสีเทาที่บอกว่ากี่ขั้นถูกสร้างแล้ว
   • เมื่อได้จำนวนขั้นช่วงแรกตามที่ต้องการ ให้คลิก 1 ที เพื่อสร้างชานพัก (Landing)
   • เลื่อนเมาส์ไปด้านข้างเพื่อเว้นระยะชานพัก แล้วคลิกเพื่อเริ่มวาดช่วงที่ 2 ทิศทางกลับหลัง
   • ลากต่อจนตัวนับขึ้นครบ Desired Number of Risers ของบันไดนั้น แล้วคลิกจบ
6. โปรแกรมจะสร้างชานพักเชื่อมให้แบบอัตโนมัติ
7. กดปุ่ม Finish Edit Mode (เครื่องหมายถูกสีเขียว)
8. ไปที่ 3D View เพื่อดูผลลัพธ์การเทคอนกรีตบันได

[!TIP] Checkpoint หลังสร้างบันได 1 ช่วง

• บันไดขึ้นจาก F1 ถึง F2 จริง
• จำนวน risers ครบตามที่ Revit คำนวณ
• มี landing เชื่อม run ทั้งสองช่วง
• 3D แล้วไม่เห็นบันไดขาด, กลับทิศ, หรือจบไม่ถึงชั้นบน

---

2. การเจาะช่องบันได (Shaft Opening)

สิ่งสำคัญที่ขาดไม่ได้! พื้น (Floor Slab) ทุกชั้นในโมเดลเป็นผืนแบนทึบ ถ้าไม่เจาะช่องไว้ บันไดก็จะขึ้นไปไม่ได้! เราต้องสร้าง Shaft Opening ซึ่งเป็นช่องทะลุผ่านพื้นทุกชั้นพร้อมกันในคลิกเดียวครับ

ขั้นตอน:

1. ไปที่แปลน F1
2. ไปที่เมนู Architecture > Opening > Shaft
3. โปรแกรมจะเข้าโหมดวาดเหมือนวาดพื้น ให้ วาดรูปสี่เหลี่ยมครอบรอบช่องบันไดทั้งหมด (ครอบบันได + ชานพัก เผื่อระยะราวบันไดไว้นิดหน่อย)
4. ก่อนกด Finish ให้ดูที่ Properties ทางซ้ายมือ:
   • Base Constraint: F1
   • Top Constraint: Roof (หรือชั้นสูงสุดที่ต้องการ)
5. กด Finish Edit Mode (เครื่องหมายถูกสีเขียว)

[!TIP] ไปดูใน 3D View โดยใช้ Section Box หั่นเข้าตรงช่องบันได จะเห็นว่าพื้นทุกชั้นมีรูโหว่เจาะทะลุพอดีกับบันไดเลย

---

3. การใส่เหล็กเสริมบันได (Stair Reinforcement)

[!IMPORTANT] ให้ทำเหล็กของบันไดช่วง F1-F2 เป็นต้นแบบก่อน แล้วค่อยทำ Multistory Stairs ในหัวข้อ 4 เพราะ Revit จะโคลนเฉพาะตัวบันได (Geometry) ไปยังชั้นอื่น ส่วน Rebar ต้องคัดลอกขึ้นชั้นอื่นด้วย Paste Aligned to Selected Levels อีกขั้นตอนหนึ่ง ครับ

สเปคเหล็กบันได (ค่าแนะนำสำหรับตึก 30 ชั้น)

ตำแหน่ง	เบอร์	ระยะ	Shape	Orientation
Main Bottom (ท้องบันได)	DB16	@ 150 mm	M_00	Parallel to Work Plane
Main Top (หน้าบันได)	DB16	@ 150 mm	M_00	Parallel to Work Plane
Distribution (ขวาง)	DB12	@ 200 mm	M_00	Perpendicular to Cover

[!NOTE] Revit จะ Default เป็น DB12 และ Single ทุกครั้งที่เปิด Rebar ใหม่ ต้องเปลี่ยน Rebar Bar เป็น DB16 และ Layout Rule เป็น Maximum Spacing ทุกครั้ง!

---

ขั้นที่ 1: เตรียม Section View บันได

1. เปิดแปลน F1 (Structural Plans)
2. กดคีย์ลัด SE (Section) ลากเส้นตัด ตามแนวยาว ของบันได Run 1 (ฝั่งใดฝั่งหนึ่งของตัว U) — ต้องเห็นบันไดเป็น รูปขั้นๆ ไม่ใช่เส้นแบน
3. ดับเบิลคลิก ที่หัวลูกศร Section เพื่อเปิดหน้า Section View
4. ตั้ง Detail Level เป็น Fine (มุมซ้ายล่าง) ถ้าไม่ทำจะมองไม่เห็นเหล็ก

[!TIP] เส้น Section ต้องไม่ผ่านชานพัก (Landing) ให้ผ่าแค่ช่วงขั้นบันได (Run) ชิ้นเดียว พอเข้าหน้า Section แล้วควรเห็นบันไดเป็น “รูปซิกแซกขั้นๆ” ตลอดแนว ถ้าเห็นแค่เส้นแบน แสดงว่าผ่าผิดจุด ให้ลบแล้วลากใหม่

---

ขั้นที่ 2: เหล็กแกนหลักท้องบันได — Run 1 (Main Bottom DB16@150)

1. ในหน้า Section คลิกที่เนื้อปูนบันได Run 1 (ส่วนเอียงมีขั้น) ให้เป็นสีน้ำเงิน
   • ถ้าคลิกแล้วได้ “Multistory Stairs” ใน Properties → กด Tab ซ้ำๆ จนได้ “Stair” หรือ “Stair Run” แล้วคลิกยืนยัน
2. กด RB (Rebar)
3. ตั้งค่าบน Ribbon และ Properties:
   • Rebar Bar: เปลี่ยนเป็น DB16
   • Shape: เลือก M_00
   • Placement Orientation: เลือก Parallel to Work Plane
   • Layout Rule: Maximum Spacing / Spacing: 150
4. เลื่อนเมาส์ไปชี้แถว ขอบล่างของส่วนเอียง (ท้องบันได) — เส้นเหล็กจะ เอียงทาบตามท้องบันไดให้เองอัตโนมัติ!
5. คลิกวาง — ได้ Main Bottom Run 1 ✅
6. กด Esc ออกจากโหมด Rebar

---

ขั้นที่ 3: เหล็กแกนหลักหน้าบันได — Run 1 (Main Top DB16@150)

เหล็กเส้นนี้วางที่ ขอบบนของส่วนเอียง (หน้าบันไดด้านบน) — ช่วยรับสภาวะแรงตามตำแหน่งของบันได โดยเฉพาะบริเวณโมเมนต์ลบ/ผิวบน และช่วยควบคุมรอยแตกร้าว:

1. คลิก Run 1 อีกครั้ง → กด RB
2. ตั้งค่า เหมือน Main Bottom ทุกอย่าง (DB16, M_00, Parallel to Work Plane, Max Spacing 150)
3. คราวนี้เลื่อนเมาส์ไปชี้ที่ ขอบบนของส่วนเอียง (หน้าบันได) แทน
4. คลิกวาง — ได้ Main Top Run 1 ✅
5. กด Esc

---

ขั้นที่ 4: เหล็กแกนหลัก — Run 2 (Main Bottom + Main Top DB16@150)

Run 2 เป็นชิ้นส่วนแยกจาก Run 1 ต้องทำซ้ำ ทั้ง Bottom และ Top:

1. คลิกที่บันได Run 2 (ช่วงบน) → กด Tab จนได้ Stair Run → คลิกยืนยัน
2. กด RB → DB16, Parallel to Work Plane, Max Spacing 150
3. ชี้เมาส์ที่ ท้องบันไดช่วงบน → คลิกวาง (Main Bottom Run 2) ✅
4. คลิก Run 2 อีกครั้ง → กด RB → ตั้งค่าเดิม
5. ชี้เมาส์ที่ ขอบบน (หน้าบันได) → คลิกวาง (Main Top Run 2) ✅

---

ขั้นที่ 5: เหล็กกระจาย — Run 1 และ Run 2 (Distribution DB12@200)

เหล็กกระจายวางขวางทิศบันได ในหน้า Section จะเห็นเป็น จุดกลมๆ เรียงตามท้องบันได:

สำหรับ Run 1:

1. คลิก Run 1 → กด RB
2. ตั้งค่า:
   • Rebar Bar: DB12
   • Shape: M_00
   • Placement Orientation: Perpendicular to Cover
   • Layout Rule: Maximum Spacing / Spacing: 200
3. ชี้เมาส์ที่ ท้องบันได (ขอบล่าง) — จะเห็นจุดกลมๆ เรียงตามแนวเอียง
4. คลิกวาง ✅

สำหรับ Run 2: ทำซ้ำขั้นตอนเดิมทุกอย่างกับ Run 2

---

ขั้นที่ 6: เหล็กชานพัก (Landing Slab — DB12@200 EF)

ชานพักเป็นแผ่นพื้นแบนระหว่าง Run 1 กับ Run 2 ต้องใส่เหล็กแยก:

1. ผ่า Section ใหม่ ตามแนวขวาง ผ่ากลางชานพัก (เห็นชานพักเป็นแผ่นแบนๆ)
2. คลิกเลือก ชานพัก → กด RB
3. ตั้งค่า:
   • Rebar Bar: DB12
   • Shape: M_00
   • Placement Orientation: Parallel to Work Plane
   • Layout: Maximum Spacing / Spacing: 200
4. วาง Bottom แนว X ที่ท้องชานพัก → วาง Top แนว X ที่ผิวบน
5. ทำซ้ำแนว Y (Perpendicular to Cover)

[!TIP] ตรวจสอบใน 3D View: เลือกเหล็กทั้งหมด → ไปที่ Properties > View Visibility States > Edit → ติ๊ก View Unobscured ที่ {3D} → กด OK จะเห็นเหล็กเป็นแท่ง 3D ทะลุปูนบันไดให้ตรวจสอบความครบถ้วนได้ทันที!

(ทริค: การขึงเหล็กบันไดแบบซับซ้อน (Hook ปลาย, Starter Bar) มักนิยมใช้คำสั่ง Free Form Rebar หรือใช้ Plugin อย่าง SOFiSTiK เพื่อความสะดวกในงานจริง)

---

4. การทำบันไดต่อเนื่อง 30 ชั้น (Multistory Stairs)

[!IMPORTANT] Multistory Stairs โคลนเฉพาะ โครงสร้างบันได (Geometry) เท่านั้น — ไม่โคลนเหล็กเสริมครับ!

นี่คือ Known Limitation ของ Revit:

• ❌ เหล็กที่ใส่ก่อน Multistory → ไม่โคลนขึ้นชั้นบนโดยอัตโนมัติ
• ❌ Disconnect/Reconnect Levels → ไม่ช่วยโคลนเหล็กเช่นกัน
• ✅ วิธีเดียวที่ใช้ได้จริง: Copy เหล็ก → Paste Aligned to Selected Levels (ดูหัวข้อ 4.2)

ลำดับที่แนะนำ:

1. สร้างบันได F1-F2 และใส่เหล็กให้ครบ
2. ทำ Multistory Stairs (Select Levels) → F3-F30
3. Copy เหล็กจาก F1 → Paste Aligned to F2-F29

[!NOTE] Logic ของช่วงชั้นในหัวข้อนี้

• บันไดต้นแบบคือช่วง F1-F2
• เมื่อใช้ Select Levels กับ F3-F30 โปรแกรมจะโคลน geometry ของบันไดขึ้นไปเป็นช่วง F2-F3 จนถึง F29-F30
• ดังนั้นเวลา copy เหล็ก จึงต้อง paste ไปที่ F2-F29 เพื่อให้แต่ละชุดไปเกาะกับช่วงบันไดปลายทางที่มีอยู่จริง
• Roof ไม่ได้ถูกใส่ไว้ในขั้นนี้ เพราะตัวอย่างของหนังสือไม่ได้ทำช่วงบันได F30-Roof เป็นส่วนของ workflow หลัก

4.1 สร้างบันได Multistory

1. เปิดมุมมอง 3D View หรือ Elevation ที่เห็นตึกครบทุกชั้น
2. คลิกเลือก ตัวบันได F1-F2 (Properties = Stairs ไม่ใช่ Multistory Stairs)
3. บน Ribbon คลิกปุ่ม Select Levels (หมวด Multistory Stairs)
   • ปุ่มนี้จะปรากฏเฉพาะตอนเลือก Stairs ปกติ (ก่อนเป็น Multistory) เท่านั้น
4. คลิกที่เส้น Level ชั้น F3 ถึง F30 ทีละเส้นเพื่อเลือก
   • เส้น Level ที่เลือกแล้วจะไฮไลต์สีน้ำเงิน
5. กดปุ่ม Finish (✓ สีเขียว)
6. รอโหลดสักครู่… บันไดจะทอดยาวครบ 30 ชั้น! ✅

[!NOTE] หลังจากใช้ Select Levels แล้ว บันไดจะกลายเป็น Multistory Stairs ถ้าจะแก้ไขชั้นภายหลัง ต้อง Tab เลือก Multistory Stairs (ไม่ใช่ Stairs) ก่อน ถึงจะเห็นปุ่ม Connect/Disconnect Levels บน Ribbon ครับ

4.2 Copy เหล็กขึ้นทุกชั้น (กรณีใส่เหล็กทีหลัง)

[!NOTE] Revit ไม่โคลนเหล็กทีหลังผ่าน Multistory ต้องใช้วิธี Copy แทน — Disconnect/Reconnect ก็ไม่ช่วยเรื่องเหล็กครับ

1. เปิด Section View บันได F1-F2 ที่มีเหล็กอยู่
2. ลากเมาส์ครอบเหล็กทั้งหมด ในช่วง F1-F2 (Run1, Run2, Landing)
3. กด Filter → ติ๊กเฉพาะ Structural Rebar → OK
4. กด Ctrl+C
5. ไปที่ Modify > Clipboard > Paste > Aligned to Selected Levels
6. เลือกชั้น F2 ถึง F29 ทั้งหมด → กด OK
7. เหล็กจะ Copy ไปทุกชั้นทันที! ✅

[!WARNING] เลือกช่วงชั้นผิดแล้วผลจะเพี้ยนทั้งชุด ก่อนกด OK ให้ทวนอีกครั้งว่าคุณกำลังคัดลอกจากช่วงบันได F1-F2 ไปยังระดับต้นทางของช่วงถัดไปจริง จึงต้องเลือก F2 ถึง F29 หลัง paste เสร็จ ให้เปิดตรวจอย่างน้อย 1 ชั้นกลางของอาคารเพื่อยืนยันว่าเหล็กไม่ซ้อน ไม่ขาด และไม่ตกชั้น

[!TIP] ข้อดีของ Multistory Stairs คือ หากมีการแก้ไข geometry ของบันไดชั้นแรก บันไดชั้นบนจะอัปเดตตามโดยอัตโนมัติ (แต่เหล็กที่คัดลอกด้วย Paste Aligned จะไม่อัปเดตตาม และต้องคัดลอกใหม่หากมีการเปลี่ยนแปลงสเปก)

[!WARNING] Checkpoint หลัง Copy เหล็กบันได ให้สุ่มเปิดอย่างน้อย 1 ชั้นกลางอาคาร เช่น F10-F11

• เหล็กไม่ตกชั้นหรือซ้อนกันสองชุด
• landing มีเหล็กครบ
• section ของชั้นปลายทางยังเห็นเหล็กอยู่ในเนื้อคอนกรีต ไม่ลอยนอก host